Blog > Komentarze do wpisu

Mitologia chińska

Pochodzenie cywilizacji chińskiej nieodłącznie związane jest ze sprzyjającymi warunkami geograficznymi. Na ogromną powierzchnię Chin składają się trzy strefy systemów eko-geograficznych. Umiarkowany pas północnochiński, ze swymi żyznymi równinami, nawożonymi przez bogactwo napływów z Żółtej Rzeki pozwolił na uprawy prosa, konopi, drzew owocowych, drzew morwowych i łąk, na których rozwinęły się dzikie i udomowione gatunki zwierząt oraz ludzkie domostwa. Tereny te jednak regularnie nękały ostre zimy, powodzie i susze. Pas południowochińki stanowi drugą strefę o stałym, łagodnym i wilgotnym klimacie, ze strefami zalewowymi rzeki Jangcy, które pozwalały na rozwinięcie upraw całorocznych. Wodny system uprawny, sprzyjał hodowli ryżu, fasoli, lotosu, bambusa, ryb i żółwi. Trzecia strefa to pas głęboko-południowochiński, o wybrzeżu obfitującym w ryby i ekosystemie tropikalnym.Zróżnicowanie naturalne stworzyło społeczność o podobnym poziomie rozwoju ekonomicznego, ale o różnych systemach kulturowych. Najwcześniejsze znane osiedla to neolityczne skupiska kultury Yangshao, w Banpo niedaleko Xian na północy, a także Hemadu w prowincji Zhejiang na południowym wschodzie. Ludność neolityczna Chin północnych miała cechy mongoloidalne i nie przejawiała znacznego zróżnicowania etnicznego. T jednorodność wskazuje, że w czasach neolitu nie było migracji do Chin północnych z sąsiednich regionów. Pierwsze państwo Chińskie, Shang, powstało w pasie biogeograficznym Chin północnych. Wykształciło się ono z kultury Longshan prowincji Henan, i stało się bardzo ważne w erze dotd niespotykanego rozwoju kultury i technologii.

Powstanie świata z ciała PAN GU (P'AN KU)

Chiny mają bogatą tradycję mitu kosmogonicznego. Istnieje obraz pierwotnej ziemi okrytej kopułą nieba przymocowaną sznurami, górami lub filarami. Jest opowieść o stworzeniu wszechświata z pary. Trzeci mit opowiada, jak świat powstał z substancji przypominającej kurze jajo, która rozdzieliła się na niebo i ziemię. Inny, bardziej zawiły mit, opowiada, jak bogini Woman Gua (Nu-Kua) stworzyło wszystkie rzeczy przez swych 70 przemian.Najbardziej barwna opowieść o stworzeniu wywodzi się z mniejszości narodowej w Chinach południowo-zachodnich, zapisano ją w III w. n.e. i prawdopodobnie pochodzi z Azji Centralnej. Opowiada, jak świat i ludzie powstali z umierającego ciała pierworodnego, półboskiego człowieka - olbrzyma Pan Gu. Jego oddech stał się wiatrem i chmurami, jego glos - piorunem, jego oczy - Słońcem i Księżycem, jego członki - górami. Płyny jego ciała stały się deszczem i rzekami, a ciało - ziemią.Włosy jego głowy słały się gwiazdami, a włosy jego ciała — roślinnością. Zęby, kości i szpik zmieniły się w minerały. Robaki zamieszkujące jego ciało stały się ludźmi. Mit ten to ciąg przemian. Określa się go mitem kosmologicznego ciała ludzkiego.

Bogowie starożytnych Chin


Stworzenie ludzkości przez Woman Gua (Nu-Kua)
Mit stworzenia świata z ciała Pan Gu to jedna z trzech wersji stworzenia rodzaju ludzkiego. Druga opowiada, jak dwoje bóstw stwarza z pierwotnej pary wodnej siły kosmiczne Yin i Yang. One wytworzyły wszystkie istoty żywe, o ludzie powstali z pierwotnych oparów. Trzeci mit wymienia żeńską postać stwórczą. Obfituje w barwne i dramatyczne szczegóły. Historia rozpoczyna się po stworzeniu świata. Bogini-stwórczyni Woman Gua ugniatała żółtą glinę i stworzyła podobieństwa człowieka, które stały się żywe. Chciała stworzyć więcej, ale nie mogła. Zrobiła więc gałązką rowek w błocie i raptownie podniosła gałązkę tak, że odpryskujące kawałki błota słały się ludźmi. Mit wyjaśnia dalej pochodzenie hierarchii społecznej. Ludzie z żółtej gliny zostali klasą plutokratycznej arystokracji, zaś gorsze błoto wydało z siebie masę biedoty. Motyw barwy żółtej obecny jest w całej kulturze chińskiej. Bóg Żółty Cesarz był najwyższym bóstwem filozoficznego i religijnego taoizmu; żółty symbolizował boską ziemię; stanowił też barwę emblematyczną niektórych dynastii. Emblematy Woman Gua, to jej pleciony sznur i kompas.

Postacie i archetypy mitologii chińskiej
Wiele postaci przedstawionych w epizodach mitycznych to archetypy kulturowe. Woman Gua, Pan Gu w micie kosmogonicznym, Łucznik Yi w micie zagłady świata przez ogień i Yu w micie o potopie symbolizują powstanie ładu z chaosu i są archetypowymi figurami zbawcy. Matka słońca i matka księżyca, Xi He i Chang Xi oraz bóstwa upraw to archetypowe figury karmicielek. Żeńska Furia Suszy i Skrzydlaty Smok oznaczają zemstę bogów. Gun (Kun) to archetypowy nieudacznik, również uosabiający postać mitycznego błazna. Bóg zbóż Hou Ji, Shun i Yu, to stereotypy bohatera, któremu się wiedzie. Shun to archetypowy przywódca moralny.

Bóstwa
Ortodoksyjny panteon ogranicza się do około 10 bóstw czy postaci mitycznych. Funkcje bóstw męskich związane są z rolnictwem (Boski Rolnik, Książę Proso lub bóg ziarna, Pan Ziemia), wojną (Chi You), ogniem (Płomień), kosmogonią (Pan Cu), korzyściami kulturowymi, włącznie z kulturą materialną i systemami kalendarzowymi. Funkcje bóstw żeńskich związane są z kosmogonią (Woman Gua); kosmologią (bogini słońca Xi He i księżyca Chang Xi); systemami kalendarzowymi, rozkoszami raju (Zachodnia Macierz Królów); aspektami zbawicielki i karmicielki; wyrządzaniem świętej przemocy w postaci plag i kar.

Chiny w światowej mitologii
Wątki poruszane w mitach chińskich cechują rozległe paralele z motywami obecnymi w mitologiach innych kultur. Odbiegają od nich natomiast, jeśli chodzi o główny obszar tematów, jakimi się zajmują i ich odrębność kulturową. Np. mity o potopie cechują się brakiem wątku świętego zadośćuczynienia czy interwencji w zatrzymaniu potopu. Mity o korzyściach kulturowych zgadzają się z wzorem widocznym w mitologiach świata w dwóch aspektach bóstw: jako tych, którzy uczą ludzkość po raz pierwszy używać kulturowych innowacji, i tych, którzy innowacje te stwarzają. Mity o zakładaniu dynastii są wyjątkowe ze względu na postać żeńskiego przodka, po którym następuje męska postać założyciela, jak w przypadku mitów Shang i Zhou.

piątek, 29 sierpnia 2014, paaanie

Polecane wpisy